De opkomst van freelancers en de toekomst van de vakbond

Bolster is mede-initiatiefnemer van De Coöperatie

20151010-JF2A9033-1600×900

Gisteren besteedde Tegenlicht met een uitzending aandacht aan ‘de vakbond van morgen’, met aandacht voor de Coöperatie (van freelance journalisten) waar wij mede-initiatiefnemer van zijn.

Gisteren besteedde Tegenlicht met een uitzending aandacht aan ‘de vakbond van morgen’, met aandacht voor de Coöperatie (van freelance journalisten) waar wij mede-initiatiefnemer van zijn.

De uitzending legde vooral het probleem bloot dat freelancers vaak de facto werknemers zijn, maar meestal niet bij vakbonden terecht kunnen.

De hele uitzending is het terugkijken waard, maar hieronder vind je het fragment over De Coöperatie, waarin ik ook nog figureer met een paar quotes:

Fragment uit Tegenlicht van 27 maart 2016 Bron: www.youtube.com

Maar eigenlijk zou je de hele uitzending even moeten zien. ‘Kapitalisme is zo sterk veranderd, dat reguliere vakbonden alleen nog werken in sectoren die niet zijn veranderd, aldus Paul Mason in het begin van de uitzending.

Paul Mason heeft kijk op dingen. Leestip.

Zet daar tegenover de reactie van de FNV bij monde van Niek Stam, die stelt dat vakbonden niks voor freelancers kunnen betekenen. En dat is alleszins begrijpelijk. (Waarom de Belastingdienst toestaat dat freelancers onder dezelfde voorwaarden hetzelfde werk doen als normale werknemers is me een raadsel.)

Maar de FNV-woordvoerder noemt zelfstandigen zonder personeel per ongeluk ‘werkgevers’, en dat foutje verraadt het denken in de klassieke tweedeling tussen werkgevers en werknemers, waar freelancers geen van beide zijn. Check het fragment – slechts 22 seconden:

Niek Stam (FNV) over vakbonden en zzp'ers Bron: www.youtube.com

(Update op 30 maart, daags na de bijeenkomst in De Zwijger over de toekomst van de vakbond, waar ik ook Niek Stam zelf nog even sprak:) Let wel, Stam heeft in wezen gelijk – maar vooral als het gaat om de grote groepen freelancers die ondernemers tegen wil en dank zijn en in de praktijk gewoon werknemers zijn, maar dan zonder rechten, zekerheid, fatsoenlijk loon of secundaire arbeidsvoorwaarden.

Wat dat betreft zijn freelancers een nieuwe onderklasse die zich je moeilijk kunt organiseren (of lijkt ze te worden gezien als een ‘lompenproletariaat‘ dat het kapitalistisch systeem in stand houdt en niet verheven kan worden door sociale actie), maar die groep zou desondanks tegemoet getreden kunnen worden met iets meer empathie, of op zijn minst met een helderder vijandbeeld: niet freelancers zijn de tegenpool of tegenstander van werknemers, maar werkgevers die erbij gebaat zijn werknemers – in dienstverband of niet – tegen elkaar uit te spelen.

Niet freelancers zijn het probleem, maar het jarenlang gedogen van schijnzelfstandigheid en de introductie van dagloners die alleen in formele zin ‘ondernemer’ zijn, die het sociale stelsel en de positie van vakbonden hebben ondermijnd.

Het probleem is dat freelancers formeel gezien ondernemers zijn, maar in de praktijk vaak zzp’er zijn tegen wil en dank. Hele sectoren worden ‘geflexibiliseerd’, waardoor werknemers worden ontslagen en als zzp’er terugkeren.

Daardoor dreigt een nieuwe onderklasse te ontstaan van werkende mensen zonder contract, baanzekerheid, arbeidsongeschiktheidsverzekering, pensioenopbouw, minimumloon en alle andere verworvenheden die we aan de vakbondsbeweging te danken hebben.

Vóór de opkomst van de vakbonden hadden werknemers ongeveer dezelfde status als freelancers nu. Dat zijn tegenwoordig werkende mensen met meerdere werkgevers, zodat niet één organisatie is aan te wijzen als verantwoordelijke partij om bijvoorbeeld CAO’s mee af te sluiten.

De vakbond kan in de praktijk misschien niet veel met freelancers, omdat werknemers in vaste dienst en freelancers tegen elkaar worden uitgespeeld. Maar uiteindelijk zijn freelancers gewoon werkende mensen in een afhankelijke en kwetsbare positie ten opzichte van grote bedrijven en organisaties – en kwetsbare werkende mensen zijn gebaat bij zelforganisatie, of je dat nu een vakbond noemt of niet. Bestaande vakbonden kunnen kiezen: óf je bent er ook voor freelancers, óf je levert terrein in en behoudt slechts slagkracht en relevantie in sectoren waar de flexibilisering succesvol een halt kan worden toegeroepen.

Ondertussen kan iedereen die freelancer is zich het beste gewoon gaan organiseren. Je kunt terecht bij de Coöperatie en bij de NVJ – die vakbond is er ook voor freelancers. (En NVJ-leden krijgen korting op lidmaatschap van De Coöperatie).

En wat heeft Bolster hier mee te maken? Onze missie is de duurzame en rechtvaardige vernieuwing van de publieke sfeer. Dat doen we door oude en nieuwe organisaties te helpen zich te wortelen in de netwerksamenleving. Dus zijn we mede-initiatiefnemer van De Coöperatie, maar werken we ook voor FNV en Young & United. Wat dat laatste betreft: er is gelukkig ook veel vernieuwingszin in de vakbondswereld.